ฉลากโภชนาการตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 ต้องแสดงพลังงานและสารอาหารบังคับรวม 9 รายการ ได้แก่ พลังงาน ไขมันทั้งหมด ไขมันอิ่มตัว คอเลสเตอรอล โปรตีน คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด น้ำตาลทั้งหมด โซเดียม และโพแทสเซียม แนวถาม-ตอบของ อย. ระบุว่าค่าเหล่านี้ต้องมาจากการวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้ายโดยห้องปฏิบัติการของหน่วยงานรัฐหรือห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง ISO/IEC 17025 ใช้การคำนวณจากสูตรแทนไม่ได้ การวิเคราะห์ความชื้น โปรตีน ไขมันทั้งหมด และเถ้า ให้ข้อมูลพื้นฐานสำหรับคำนวณคาร์โบไฮเดรตทั้งหมดและพลังงาน ส่วนการจัดทำฉลากโภชนาการให้ครบถ้วน ยังต้องมีผลวิเคราะห์ไขมันอิ่มตัว คอเลสเตอรอล น้ำตาลทั้งหมด โซเดียม และโพแทสเซียมเพิ่มเติมด้วย
ประกาศนี้ใช้บังคับตั้งแต่ 2 กรกฎาคม 2567 สินค้าที่ยังใช้ฉลากตามประกาศฉบับที่ 182 พ.ศ. 2541 วางขายได้ไม่เกินวันที่ 1 กรกฎาคม 2570 และถ้ารายงานผลชุดเดิมไม่มีโพแทสเซียม ซึ่งเพิ่งเป็นรายการบังคับ ต้องส่งวิเคราะห์เพิ่ม จะใส่ค่าศูนย์เองไม่ได้
ฉลากโภชนาการ ประกาศกระทรวงฉบับล่าสุดคือฉบับไหน และอาหารอะไรต้องแสดง
ฉบับหลักคือ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 ออกตามความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง ฉลากโภชนาการ ลงราชกิจจานุเบกษาวันที่ 4 มกราคม 2567 ใช้บังคับเมื่อพ้น 180 วัน คือ 2 กรกฎาคม 2567 และยกเลิกฉบับที่ 182 พ.ศ. 2541 ฉบับที่ 219 พ.ศ. 2544 กับฉบับที่ 392 พ.ศ. 2561
ฉบับล่าสุดที่ออกตามมาคือ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 467) พ.ศ. 2568 เรื่อง ฉลากโภชนาการ (ฉบับที่ 2) ลงราชกิจจานุเบกษาวันที่ 11 ธันวาคม 2568 ใช้บังคับวันถัดไป ฉบับนี้แก้เพียงเรื่องสีพื้นกรอบให้เป็นสีขาวเท่านั้น ยกเว้นหีบห่อใหญ่ที่ทำพื้นขาวไม่ได้ เช่น กล่องกระดาษลูกฟูก ส่วนรายการสารอาหารและวิธีคำนวณยังเป็นไปตามฉบับที่ 445
ข้อ 3 กำหนดอาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการไว้สี่กลุ่ม คืออาหารที่กล่าวอ้างทางโภชนาการ อาหารที่กล่าวอ้างทางสุขภาพ อาหารที่ใช้คุณค่าในการส่งเสริมการขาย และอาหารอื่นที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด แนวถาม-ตอบของ อย. ชี้ว่าแม้เพียงชื่ออาหารที่บอกชนิดหรือปริมาณสารอาหาร ก็นับเป็นการกล่าวอ้างทางโภชนาการแล้ว
นอกจากนี้ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2561) กำหนดอาหาร 13 กลุ่มให้แสดงทั้งฉลากโภชนาการและฉลากแบบ GDA เช่น อาหารขบเคี้ยว ช็อกโกแลต ขนมอบ อาหารกึ่งสำเร็จรูป เครื่องดื่มในภาชนะปิดสนิท นมปรุงแต่ง และไอศกรีม ส่วนข้อยกเว้นตามข้อ 7 ของฉบับที่ 445 ได้แก่ อาหารทารกและอาหารที่มีประกาศเฉพาะอยู่แล้ว อาหารที่ไม่ได้ขายตรงต่อผู้บริโภค และอาหารที่ผู้ปรุงขายให้ผู้บริโภคโดยตรง
ฉลากโภชนาการมีกี่แบบ แบบเต็ม แบบย่อ และแบบ GDA ตอนนี้ใช้อะไร
ประกาศฉบับที่ 182 เดิมมีกรอบแบบเต็มและแบบย่อ ฉบับที่ 445 เหลือกรอบแบบมาตรฐานแบบเดียว สาระสำคัญที่กองอาหารสรุปไว้ระบุว่าไม่มีกรอบแบบย่อแล้ว แต่จัดวางได้ 7 รูปแบบ เช่น แนวตั้ง แบบขวาง แบบข้อความต่อเนื่องสำหรับฉลากที่มีพื้นที่น้อยกว่า 80 ตารางเซนติเมตร แบบที่เพิ่มวิตามินและแร่ธาตุ และแบบควบคู่ที่แสดงทั้งสภาพตามที่จำหน่ายกับหลังเตรียม หัวกรอบก็เปลี่ยนมาใช้คำว่า กินได้ … ครั้ง ต่อ … แทนคำว่าหนึ่งหน่วยบริโภค
ฉลากแบบ GDA เป็นคนละส่วนกับกรอบข้อมูลโภชนาการ หน้าตาเป็นรูปทรงกระบอก 4 ช่องด้านหน้าฉลาก แสดงพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมต่อหนึ่งหน่วยบรรจุภัณฑ์ พร้อมร้อยละเทียบกับพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรี น้ำตาล 65 กรัม ไขมัน 65 กรัม และโซเดียม 2,000 มิลลิกรัม รูปแบบปัจจุบันมาจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 ตัวเลขบน GDA คำนวณจากปริมาณต่อการกินหนึ่งครั้งคูณจำนวนครั้งที่กินได้ต่อบรรจุภัณฑ์ ดังนั้น หากข้อมูลพลังงาน น้ำตาล ไขมัน หรือโซเดียมที่ใช้คำนวณคลาดเคลื่อน ก็อาจส่งผลให้ค่าที่แสดงบน GDA คลาดเคลื่อนด้วย
ข้อมูลโภชนาการ คืออะไร และค่าบังคับ 9 รายการที่ต้องรู้
ประกาศฉบับที่ 445 นิยามฉลากโภชนาการว่า การแสดงคุณค่าทางโภชนาการของอาหาร ซึ่งประกอบด้วยข้อมูลพลังงานและสารอาหารบนฉลากอาหาร กรอบที่ขึ้นหัวว่าข้อมูลโภชนาการบนซองก็คือกรอบนี้ รายการบังคับลดจาก 15 รายการเหลือ 9 รายการ เพิ่มโพแทสเซียมเข้ามาใหม่ และต้องแสดงครบแม้บางค่าจะมีปริมาณไม่มีนัยสำคัญ
ตัวเลขทุกค่ามีกติกาการปัด เช่น พลังงานตั้งแต่ 50 กิโลแคลอรีขึ้นไปปัดขั้นละ 10 ไขมันทั้งหมดช่วง 0.5 ถึงต่ำกว่า 5 กรัมปัดขั้นละ 0.5 และตั้งแต่ 5 กรัมปัดขั้นละ 1 ส่วนโปรตีน น้ำตาลทั้งหมด และไขมันทรานส์ ไม่ต้องแสดงเป็นร้อยละของค่าอ้างอิงต่อวัน
หลังพิมพ์แล้ว ค่าบนฉลากยังต้องตรงกับสินค้าจริง หลักเกณฑ์การยอมรับค่าความแตกต่างของสารอาหารของกองอาหาร ลงวันที่ 1 เมษายน 2564 กำหนดให้โปรตีน คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด และใยอาหาร ตรวจพบไม่น้อยกว่า 80% ของค่าบนฉลาก ส่วนพลังงาน ไขมันทั้งหมด ไขมันอิ่มตัว น้ำตาลทั้งหมด และโซเดียม ต้องอยู่ระหว่าง 80% ถึง 120% ฉลากจึงไม่ได้จบที่วันรับรายงานผล ทุกล็อตหลังจากนั้นต้องอยู่ในกรอบเดิม
ฉลากโภชนาการ อย. ยอมรับผลวิเคราะห์จากแล็บแบบไหน ใช้การคำนวณได้หรือไม่
แนวถาม-ตอบประกาศฉบับที่ 445 ของกองอาหาร (พฤศจิกายน 2567) ตอบไว้ตรงว่า ค่าพลังงานและสารอาหารต้องมาจากการวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้าย ใช้การคำนวณจากวัตถุดิบในสูตรหรือค่าจากตำราแทนไม่ได้ หน่วยงานที่ อย. ยอมรับผลมีสามกลุ่ม คือห้องปฏิบัติการของรัฐทั้งในและต่างประเทศ หน่วยงานที่รัฐของประเทศนั้นมอบหมายหรือรับรอง และหน่วยงานที่ได้รับการรับรองอย่างน้อยเทียบเท่า ISO/IEC 17025 ซึ่งต้องครอบคลุมสารอาหารแต่ละรายการที่ส่งด้วย ถ้าห้องปฏิบัติการไม่ได้รับรองบางรายการ เช่น โพแทสเซียม ก็แยกส่งที่อื่นที่ อย. ยอมรับได้
รายงานผลไม่มีวันหมดอายุตายตัว แต่ถ้าเจ้าหน้าที่เก็บสินค้าไปตรวจ ผลต้องสอดคล้องกับฉลาก เมื่อแก้สูตรจนกระทบคุณค่าทางโภชนาการต้องส่งวิเคราะห์ใหม่ สูตรที่ต่างกันแค่กลิ่นอาจใช้ผลร่วมได้เป็นรายกรณี ส่วนอาหารนำเข้าใช้ข้อมูลจากฉลากต้นทางไม่ได้ แต่นำรายงานผลจากห้องปฏิบัติการที่เข้าเกณฑ์มาทำฉลากใหม่ได้
คำถามที่มักตามมาคือ ซื้อเครื่องมาวัดเองแล้วพิมพ์ตัวเลขลงฉลากได้หรือไม่ ตามแนวถาม-ตอบข้างต้น ค่าบนฉลากต้องมาจากห้องปฏิบัติการที่เข้าเกณฑ์ เครื่องในโรงงานจึงไม่ได้แทนรายงานผลฉบับนั้น หน้าที่ของมันอยู่สองช่วง ช่วงพัฒนาสูตร ใช้เทียบความชื้น ไขมัน และโปรตีนของสูตรทดลองหลายสูตรก่อนเลือกสูตรสุดท้ายไปส่งวิเคราะห์ และช่วงผลิตจริง ใช้คุมแต่ละล็อตให้อยู่ในกรอบที่กองอาหารยอมรับ คือพลังงานและไขมันทั้งหมดอยู่ระหว่าง 80% ถึง 120% ของค่าบนฉลาก และโปรตีนไม่น้อยกว่า 80% ตามหลักเกณฑ์ของกองอาหารลงวันที่ 1 เมษายน 2564 รวมถึงบอกว่าเมื่อไรกระบวนการเปลี่ยนจนควรส่งวิเคราะห์ใหม่

ตรวจสารอาหารในอาหาร: ความชื้น โปรตีน ไขมัน และเถ้า วัดอย่างไร
บัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.4 2) 2.1) ของประกาศฉบับที่ 445 ให้คำนวณค่าพลังงานจากคาร์โบไฮเดรตทั้งหมดโดยผลต่าง คือ 100 ลบผลรวมของโปรตีน ไขมัน น้ำ เถ้า และแอลกอฮอล์ในอาหาร 100 กรัม แล้วคูณ 4 กิโลแคลอรีต่อกรัม ค่าที่ต้องวัดจริงเพื่อใช้คำนวณจึงมีสี่ค่าหลัก คือ ความชื้น โปรตีน ไขมัน และเถ้า
ความชื้นวัดจากน้ำหนักที่หายไปเมื่ออบแห้ง อุณหภูมิ เวลา และวิธีอบขึ้นกับวิธีมาตรฐานและชนิดอาหาร เช่น ห้องปฏิบัติการสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดลระบุ AOAC 925.10 (ตู้อบลมร้อน แป้ง) AOAC 990.19 (ตู้อบลมร้อน นม) และ AOAC 927.05 (ตู้อบสุญญากาศ นมผง) ส่วน ISO 1442:2023 เป็นวิธีอ้างอิงสำหรับเนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ มีทั้งวิธีอบแห้งโดยตรงและวิธีกลั่น และใช้แทนฉบับปี 1997 ที่ถูกยกเลิกแล้ว สำหรับงานในโรงงาน CEM SMART 6 อบแห้งด้วยไมโครเวฟร่วมกับอินฟราเรดแล้วชั่งน้ำหนักที่หายไปโดยตรง ใช้ได้ทั้งตัวอย่างเปียกและแห้ง และ CEM ระบุว่ารองรับ AOAC 985.14 ส่วนผลิตภัณฑ์แห้งที่ความชื้นไม่เกิน 15% มี SMART Q แบบอินฟราเรด
โปรตีนในอาหารส่วนใหญ่ได้จากการวัดไนโตรเจน ด้วยวิธี Kjeldahl ที่ย่อยด้วยกรดซัลฟิวริกแล้วกลั่นและไทเทรต หรือวิธีเผาไหม้แบบ Dumas ห้องปฏิบัติการสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดลระบุทั้ง AOAC 991.20 (Kjeldahl) และ AOAC 992.23 (เผาไหม้) ส่วนเนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อมี ISO 937:2023 เป็นวิธีอ้างอิงแบบ Kjeldahl จากนั้นคูณด้วยตัวคูณแปลงไนโตรเจนเป็นโปรตีน แนวทางฉลากโภชนาการของ Codex (CXG 2-1985) ใช้ 6.25 เว้นแต่มาตรฐานของอาหารนั้นกำหนดค่าอื่น และตารางของ FAO มีค่าเฉพาะตั้งแต่ 5.30 ถึง 6.38 ตามชนิดอาหาร เช่น นม 6.38 และเอนโดสเปิร์มของข้าวสาลี 5.70 บัญชีหมายเลข 1 ของประกาศฉบับที่ 445 ไม่ได้ระบุตัวคูณนี้ พบหลักฐานการใช้ตัวคูณ 6.25 ในเอกสารวิธีวิเคราะห์อาหารของห้องปฏิบัติการไทย อย่างไรก็ตาม ไม่ควรระบุว่าใช้กับอาหารทุกชนิด การเลือกตัวคูณต้องพิจารณาชนิดอาหารและข้อกำหนดของวิธีวิเคราะห์ที่ใช้ จึงควรดูตัวคูณที่ระบุในรายงานผลทุกครั้งก่อนเทียบผล
CEM Sprint วัดโปรตีนด้วยการจับสี iTAG โดยใช้ค่าโปรตีนอ้างอิงในการสอบเทียบ ไม่ได้วัดไนโตรเจน และรู้ผลไม่ถึง 5 นาที AOAC 2011.04 ครอบคลุมเนื้อวัว หมู และสัตว์ปีก ทั้งดิบและแปรรูป ช่วงโปรตีน 9 ถึง 40% และสอบเทียบกับวิธี Kjeldahl (AOAC 981.10) ผลิตภัณฑ์นอกขอบเขตนี้ต้องสร้าง Method ของตัวเองจากวัสดุอ้างอิงอย่างน้อยสองตัวที่รู้ค่าโปรตีนจาก Kjeldahl
ไขมันทั้งหมดขึ้นกับวิธีสกัด ไขมันในอาหารบางส่วนอยู่ในรูปที่ยึดกับโปรตีนหรือองค์ประกอบอื่น การสกัดโดยไม่ผ่านการไฮโดรไลซิสจึงอาจสกัดไขมันที่ยึดกับองค์ประกอบของอาหารได้ไม่ครบ ขึ้นอยู่กับชนิดตัวอย่างและวิธีที่ใช้ มาตรฐาน AOAC หลายวิธีจึงย่อยด้วยกรดหรือด่างก่อนสกัด แยกตามชนิดตัวอย่าง เช่น AOAC 922.06 (ย่อยกรด แป้ง) AOAC 932.06 (ย่อยด่าง นม) และ AOAC 989.05 (ย่อยด่าง นมผง) ที่ห้องปฏิบัติการสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดลระบุ สำหรับงานในโรงงาน CEM ORACLE วัดไขมันด้วย NMR แบบ time-domain ไม่มีขั้นสกัดด้วยตัวทำละลาย CEM ระบุว่าไม่ต้องพัฒนา Method แยกตามชนิดตัวอย่าง เมื่อใช้ร่วมกับ SMART 6 ต้องเลือกวิธีอบแห้งและเงื่อนไขเตรียมตัวอย่างให้เหมาะสม จึงได้ทั้งความชื้นและไขมัน ตาม AOAC 2008.06 สำหรับเนื้อสัตว์ และ AOAC PVM 1:2004 สำหรับผลิตภัณฑ์นม ก่อนตั้งเกณฑ์ภายในควรตรวจสอบความสอดคล้องกับวิธีอ้างอิง ด้วยตัวอย่างที่เป็นตัวแทนของผลิตภัณฑ์และครอบคลุมช่วงใช้งาน พร้อมดูความแตกต่างและความทำซ้ำของผล
เถ้าวัดจากน้ำหนักที่เหลือหลังเผา ISO 936:1998 เป็นวิธีอ้างอิงสำหรับเนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ เผาที่ 550 ± 25 °C ส่วนอาหารชนิดอื่นใช้วิธีตามชนิดตัวอย่าง เช่น AOAC 930.30 และ AOAC 945.46 ที่ห้องปฏิบัติการสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดลระบุ อุณหภูมิที่ยกตัวอย่างจึงไม่ใช่ข้อกำหนดของอาหารทุกชนิด CEM Phoenix BLACK เป็นเตาเผาแบบไมโครเวฟ ผู้ผลิตระบุว่าเผาได้เร็วกว่าเตาเผาแบบดั้งเดิมสูงสุด 97% ใช้ถ้วยเผาเดิมได้ และย้ายจากเตาไปชั่งได้โดยไม่ต้องผ่านขั้นดูดความชื้น
ถ้าส่งวิเคราะห์ใยอาหารและน้ำตาลแอลกอฮอล์ด้วย ประกาศข้อ 2.4 2) 2.2) ให้คำนวณพลังงานอีกแบบ คือคาร์โบไฮเดรตที่ร่างกายนำไปใช้ได้คูณ 4 ใยอาหารคูณ 2 และน้ำตาลแอลกอฮอล์คูณค่าเฉพาะของแต่ละชนิด โดยต้องแสดงสองรายการนี้ในกรอบข้อมูลโภชนาการด้วย
| ค่า | ได้มาจาก | ตัวอย่างวิธีอ้างอิง | วิธีวัดเร็วสำหรับ QC | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|---|---|
| ความชื้น (น้ำ) | วัดจริง ไม่แสดงเป็นรายการบนฉลาก แต่ใช้คำนวณคาร์โบไฮเดรตและพลังงาน | อบแห้งแล้วชั่งน้ำหนักที่หายไป ตามชนิดตัวอย่าง เช่น AOAC 925.10 (แป้ง) AOAC 990.19 (นม) AOAC 927.05 (นมผง อบสุญญากาศ) · ISO 1442:2023 (เนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ) | อบแห้งด้วยไมโครเวฟร่วมอินฟราเรด (CEM SMART 6) หรืออินฟราเรดสำหรับผลิตภัณฑ์แห้ง (CEM SMART Q) | เป็นวิธีอบแห้งแล้วชั่งน้ำหนักที่หายไป (LOD) ต้องตั้งเงื่อนไขให้ผลตรงกับวิธีที่ใช้ทำฉลากสำหรับตัวอย่างชนิดนั้น |
| โปรตีน | วัดไนโตรเจนแล้วคูณตัวคูณแปลงไนโตรเจนเป็นโปรตีน หรือวัดโปรตีนด้วยการจับสี | Kjeldahl AOAC 991.20 หรือเผาไหม้ AOAC 992.23 · ISO 937:2023 Kjeldahl (เนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ) | จับสี iTAG (CEM Sprint) AOAC 2011.04 สำหรับเนื้อวัว หมู สัตว์ปีก ทั้งดิบและแปรรูป โปรตีน 9–40% | วิธีไนโตรเจนขึ้นกับตัวคูณที่เลือกตามชนิดอาหาร วิธีจับสีต้องสอบเทียบกับค่า Kjeldahl ของผลิตภัณฑ์นั้น |
| ไขมันทั้งหมด | วัดจริง | ย่อยด้วยกรดหรือด่างแล้วสกัดด้วยตัวทำละลาย ตามชนิดตัวอย่าง เช่น AOAC 922.06 (ย่อยกรด แป้ง) AOAC 932.06 (ย่อยด่าง นม) AOAC 989.05 (ย่อยด่าง นมผง) | NMR แบบ time-domain ไม่ใช้ตัวทำละลาย (CEM ORACLE) AOAC 2008.06 (เนื้อสัตว์) และ AOAC PVM 1:2004 (ผลิตภัณฑ์นม) เมื่อใช้ร่วมกับ SMART 6 | การสกัดโดยไม่ผ่านการไฮโดรไลซิสอาจได้ไขมันไม่ครบ ขึ้นกับชนิดตัวอย่างและวิธี ส่วนเครื่อง NMR ควรเทียบกับวิธีที่ใช้ทำฉลากก่อนตั้งเกณฑ์ |
| เถ้า | วัดจริง ใช้คำนวณคาร์โบไฮเดรตและพลังงาน | เผาแล้วชั่งน้ำหนักที่เหลือ ตามชนิดตัวอย่าง เช่น AOAC 930.30 และ AOAC 945.46 · ISO 936:1998 เผาที่ 550 ± 25 °C (เนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ) | เตาเผาแบบไมโครเวฟ (CEM Phoenix BLACK) | ทั้งสองแบบชั่งน้ำหนักหลังเผา ต่างกันที่เวลาเผาและการจัดการถ้วยเผา |
| คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด | คำนวณโดยผลต่าง 100 − (โปรตีน + ไขมัน + น้ำ + เถ้า + แอลกอฮอล์) ต่ออาหาร 100 กรัม | คำนวณจากผลวิเคราะห์ของห้องปฏิบัติการ ตามประกาศฉบับที่ 445 บัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.4 2) 2.1) | คำนวณจากค่าที่วัดในโรงงาน ใช้ติดตามรายล็อต | รับความคลาดเคลื่อนของทุกค่าที่นำมาลบ หน่วยเป็นกรัมต่ออาหาร 100 กรัม |
| พลังงาน | คำนวณต่ออาหาร 100 กรัม: โปรตีน (ก.) × 4 + ไขมัน (ก.) × 9 + คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด (ก.) × 4 (+ แอลกอฮอล์ (ก.) × 7) กิโลแคลอรี | คำนวณตามค่าการแปลงหน่วยในประกาศฉบับที่ 445 บัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.4 1) | คำนวณแบบเดียวกันจากค่าที่วัดในโรงงาน | สูตรนี้ใช้กรณีคำนวณคาร์โบไฮเดรตโดยผลต่าง ถ้าวิเคราะห์ใยอาหารและน้ำตาลแอลกอฮอล์ ใช้ตัวคูณของใยอาหาร (2) และของน้ำตาลแอลกอฮอล์แต่ละชนิดตามข้อ 2.4 2) 2.2) ค่าที่ได้เป็นค่าก่อนปัดตัวเลขตามข้อ 2.6 |
แหล่งอ้างอิงของตาราง: รายการวิธีทดสอบสำหรับฉลากโภชนาการ (Thai FDA) ของสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล เอกสาร SD-SRV-01 วันที่ออกใช้ 3 กรกฎาคม 2569 (AOAC 991.20, 992.23, 925.10, 990.19, 927.05, 922.06, 932.06, 989.05, 930.30, 945.46) https://inmu.mahidol.ac.th/uploads_file/service/label.pdf
ISO 1442:2023 วิธีอ้างอิงความชื้นของเนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ (อบแห้งโดยตรงหรือกลั่น) https://genorma.com/en/standards/iso-1442-2023 · ISO 937:2023 วิธีอ้างอิงไนโตรเจนของเนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ (หลักการ Kjeldahl) https://www.evs.ee/en/iso-937-2023 · ISO 936:1998 เถ้ารวมของเนื้อและผลิตภัณฑ์เนื้อ เผาที่ 550 ± 25 °C https://iss.rs/en/term/show/11509
AOAC Official Method 2011.04 โปรตีนในเนื้อดิบและแปรรูป (Sprint) https://cem.com/media/wysiwyg/sprint/AOACMethod2011_04_Protein_in_Meat.pdf · AOAC 2008.06 และ AOAC PVM 1:2004 (ความชื้นและไขมัน ORACLE ร่วมกับ SMART 6) https://cem.com/en/smart-6
ค่าการแปลงหน่วยและสูตรคาร์โบไฮเดรตโดยผลต่าง ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 บัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.4 1) และ 2) 2.1) 2.2) การปัดตัวเลขข้อ 2.6 https://food.fda.moph.go.th/media.php?id=583907023645712384&name=P445.pdf
ทำไมความชื้นคลาดนิดเดียว คาร์โบไฮเดรตและพลังงานบนฉลากก็ขยับตาม
ประกาศฉบับที่ 445 ให้คำนวณคาร์โบไฮเดรตทั้งหมดโดยผลต่าง และคิดพลังงานจากคาร์โบไฮเดรตที่ 4 กิโลแคลอรีต่อกรัม ค่าที่วัดคลาดเคลื่อนจึงส่งผลต่อค่าคาร์โบไฮเดรตและพลังงานที่คำนวณได้ ตัวอย่างต่อไปนี้เปลี่ยนค่าที่วัดทีละ 1 กรัมต่ออาหาร 100 กรัม โดยคงค่าอื่นไว้เท่าเดิม ใช้กรณีคำนวณตามบัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.4 2) 2.1) และเป็นค่าก่อนปัดตัวเลข
ถ้าความชื้นที่วัดได้สูงกว่าจริง 1 กรัม คาร์โบไฮเดรตที่คำนวณได้จะลดลง 1 กรัม และพลังงานลดลง 4 กิโลแคลอรี เถ้าให้ผลแบบเดียวกัน ถ้าไขมันที่วัดได้สูงกว่าจริง 1 กรัม คาร์โบไฮเดรตลดลง 1 กรัมเช่นกัน แต่พลังงานเพิ่มสุทธิ 5 กิโลแคลอรี เพราะไขมันให้ 9 กิโลแคลอรีต่อกรัม แล้วหักพลังงานของคาร์โบไฮเดรตที่ลดไป 4 กิโลแคลอรี ส่วนถ้าโปรตีนที่วัดได้สูงกว่าจริง 1 กรัม ปริมาณโปรตีนกับปริมาณคาร์โบไฮเดรตที่คำนวณได้จะเปลี่ยนไปคนละทิศ แต่พลังงานรวมเท่าเดิม เพราะทั้งสองค่าคิดที่ 4 กิโลแคลอรีต่อกรัม
ความชื้นไม่มีบรรทัดของตัวเองบนฉลาก แต่มีผลต่อค่าคาร์โบไฮเดรตและพลังงานที่คำนวณได้ ส่วนตัวเลขที่แสดงบนฉลากอาจเปลี่ยนหรือไม่เปลี่ยน ขึ้นอยู่กับหลักเกณฑ์การปัดตัวเลข ผลนี้เห็นชัดในอาหารที่เหลือคาร์โบไฮเดรตน้อย เพราะค่าคาร์โบไฮเดรตเป็นเศษเล็ก ๆ จากการลบตัวเลขใหญ่ ถ้าค่าจริงอยู่ใกล้รอยต่อของการปัด ตัวเลขบนฉลากก็อาจเปลี่ยนข้ามขั้นได้ ตามตารางการปัดตัวเลขในบัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.6
เอกสารของ FAO เรื่องพลังงานในอาหารเตือนว่า คาร์โบไฮเดรตโดยผลต่างรวมความคลาดเคลื่อนสะสมจากค่าอื่นทั้งหมดไว้ในตัว วิธีคุมที่ตรงที่สุดจึงเป็นการวัดความชื้นทุกล็อตเทียบกับค่าในรายงานผลที่ใช้ทำฉลาก แล้วตั้งเกณฑ์ภายในว่ายอมให้ห่างได้เท่าไร เรื่องน้ำอิสระกับน้ำที่จับกับโมเลกุล อ่านเพิ่มได้ที่ https://thaiunique.co.th/blog/what-to-know-about-moisture-analysis/


วิเคราะห์ฉลากโภชนาการ ราคาขึ้นกับอะไร และการเลือกเครื่อง CEM กับบริการหลังการขายในประเทศไทย
ค่าวิเคราะห์ขึ้นกับห้องปฏิบัติการและรายการที่ส่ง ปัจจัยหลักคือจำนวนรายการนอกเหนือจาก 9 รายการบังคับ เช่น ใยอาหารหรือวิตามินที่จะกล่าวอ้าง จำนวนสูตรที่ต้องแยกวิเคราะห์ และขอบข่ายการรับรองของห้องปฏิบัติการ ก่อนขอใบเสนอราคาจากห้องปฏิบัติการควรเตรียมสูตร ข้อความกล่าวอ้าง กลุ่มอาหาร และรายการสารอาหารที่ต้องการให้ครบ
ส่วนการเลือกเครื่อง CEM สำหรับ QC ในโรงงานเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ให้บอกเราถึงชนิดผลิตภัณฑ์ ช่วงความชื้น ไขมัน และโปรตีนโดยประมาณ จำนวนตัวอย่างต่อกะ และวิธีอ้างอิงที่ห้องปฏิบัติการภายนอกใช้ทำฉลาก ข้อมูลเหล่านี้ช่วยประเมินความเหมาะสมเบื้องต้นของเครื่องที่จะใช้ ได้แก่ SMART 6 สำหรับความชื้น ORACLE สำหรับไขมัน Sprint สำหรับโปรตีน และ Phoenix BLACK สำหรับเถ้า
เครื่องวัดเร็วมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อตัวเลขยังเดินคู่ไปกับวิธีอ้างอิง เมื่อผลสองฝั่งเริ่มห่างกัน ทีม Application ของ Thai Unique ช่วยทบทวนว่าความต่างมาจากเงื่อนไขการตั้ง Method การเตรียมตัวอย่าง หรือวิธีอ้างอิง และช่วยทดสอบตัวอย่างจริงของคุณบนเครื่อง CEM เทียบกับวิธีอ้างอิงที่ห้องปฏิบัติการใช้อยู่ (Sample Testing & Method Verification) ส่วนการซ่อมบำรุงและการสอบเทียบเครื่องตามรอบเป็นงานของทีมบริการหลังการขาย
เรื่องการสอบเทียบและดูแลเครื่องมือตามรอบในไทย อ่านได้ที่ https://thaiunique.co.th/blog/instrument-calibration-service-thailand/ และขอใบเสนอราคาได้ที่ https://thaiunique.co.th/ขอใบเสนอราคา/
Thai Unique Co., Ltd. เป็นตัวแทนจำหน่ายอย่างเป็นทางการของ CEM ในประเทศไทย พร้อมทีมบริการหลังการขายในประเทศ · 0-2629-0191-6 · customer.service@thaiunique.com
คำถามที่พบบ่อย
ฉลากโภชนาการ 445 คืออะไร และบังคับใช้เมื่อไร
คือประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 4 มกราคม 2567 และใช้บังคับตั้งแต่ 2 กรกฎาคม 2567 แทนฉบับที่ 182, 219 และ 392 ต่อมามีฉบับที่ 467 พ.ศ. 2568 แก้เรื่องสีพื้นกรอบ ใช้บังคับตั้งแต่ 12 ธันวาคม 2568 สินค้าที่ยังใช้ฉลากตามฉบับที่ 182 วางขายได้ไม่เกิน 1 กรกฎาคม 2570
ฉลากโภชนาการมีกี่แบบ ยังใช้แบบย่อได้หรือไม่ แล้วแบบ GDA คืออะไร
ฉบับที่ 445 ใช้กรอบแบบมาตรฐานแบบเดียว ไม่มีกรอบแบบย่อแล้ว จัดวางได้ 7 รูปแบบ ส่วน GDA เป็นสัญลักษณ์ 4 ช่องด้านหน้าฉลาก แสดงพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมต่อหนึ่งหน่วยบรรจุภัณฑ์ อาหาร 13 กลุ่มตามประกาศฉบับที่ 394 เช่น อาหารขบเคี้ยว ขนมอบ และเครื่องดื่มในภาชนะปิดสนิท ต้องแสดงทั้งสองอย่าง
ข้อมูลโภชนาการ คืออะไร ต้องแสดงสารอาหารอะไรบ้าง
คือกรอบแสดงพลังงานและสารอาหารบนฉลากตามรูปแบบที่ประกาศฉบับที่ 445 กำหนด รายการบังคับมี 9 รายการ ได้แก่ พลังงาน ไขมันทั้งหมด ไขมันอิ่มตัว คอเลสเตอรอล โปรตีน คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด น้ำตาลทั้งหมด โซเดียม และโพแทสเซียม
ทำฉลากโภชนาการ อย. ให้ใช้ค่าจากการคำนวณสูตรได้หรือไม่
ไม่ได้ แนวถาม-ตอบของ อย. ระบุว่าค่าต้องมาจากการวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้าย โดยห้องปฏิบัติการของรัฐ หรือห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองอย่างน้อยเทียบเท่า ISO/IEC 17025 ในรายการสารอาหารนั้น
ตรวจฉลากโภชนาการ ราคาขึ้นกับอะไร
ขึ้นกับจำนวนรายการสารอาหารที่ส่งตรวจนอกเหนือจาก 9 รายการบังคับ จำนวนสูตรที่ต้องแยกวิเคราะห์ และขอบข่ายการรับรองของห้องปฏิบัติการ ควรเตรียมสูตร ข้อความกล่าวอ้าง และรายการสารอาหารที่ต้องการก่อนขอใบเสนอราคา
มีเครื่องวิเคราะห์ในโรงงานแล้ว ใช้ทำค่าบนฉลากโภชนาการได้เลยหรือไม่
การมีเครื่องเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ ค่าบนฉลากต้องใช้ผลจากห้องปฏิบัติการที่เข้าเกณฑ์ อย. คือห้องปฏิบัติการของรัฐ หรือห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองอย่างน้อยเทียบเท่า ISO/IEC 17025 ครอบคลุมรายการสารอาหารนั้น เครื่องในโรงงานใช้กับงานพัฒนาสูตรและ QC รายล็อต ให้แต่ละล็อตยังอยู่ในกรอบของกองอาหาร คือพลังงานและไขมันทั้งหมดอยู่ระหว่าง 80% ถึง 120% ของค่าบนฉลาก และโปรตีนไม่น้อยกว่า 80%